Íslenskur landbúnaður er öðruvísi: ómissandi fróðleikur fyrir kennara og nemendur
Viltu komast beint að málunum – þ.e. kennsluefninu? Ýttu hér!
Fyrir ekki nema 150 árum voru svo gott sem allir Íslendingar bændur eða vinnufólk hjá bændum – og svona hafði það verið alla tíð frá landnámi. Prestar voru líka bændur, einnig aðrir embættismenn, læknar og kennarar. Þéttbýli voru ekki til (nema Reykjavík með um 1.000 íbúa) – allir áttu heima „í sveitinni“. Í flestum öðrum Evrópulöndum var mikil sérhæfing alveg frá miðöldum: Smiður var eingöngu smiður, bakari var eingöngu bakari, vefari var eingöngu vefari o.s.frv. Á Íslandi hins vegar voru allir bændur – og bóndinn (af báðum kynjum) var á sama tíma smiður, bakari og vefari, og reyndar margt fleira. Íslenskir bændur urðu að vera mikilhæfir til að lifa af. Þeir byggðu húsin sín sjálfir, þeir læknuðu dýrin sín, á hverjum bæ var búinn til allur fatnaður alveg frá grunni (frá kind til flíkur), voru framleiddar allar mjólkurvörur, kjötvörur og allur annar matur. Það er áberandi enn í dag, hvað íslenskir bændur eru mikilhæfir.
Hér er því um grundvallaratriði að ræða, ekki bara um „einhvern atvinnuveg“ eins og marga aðra. Íslenskur landbúnaður snertir alla þjóðina: sem aldagamall menningararfur, sem undirstaða byggðarinnar og sem ómissandi grundvöllur lífsins. Þess vegna ættu allir að þekkja til þar, ekki síst börnin.
Enn í dag er hefðbundinn íslenskur landbúnaður að mörgu leyti öðruvísi en í flestum vestrænum löndum. 90% íslenskra bænda búa með sauðfé í nánum tengslum við náttúruna, 99% íslenskra bænda eru sauðfjár- og/eða kúabændur. Þeir byggja búskapinn sinn á vel heppnuðu samspili milli manns, skepnu og náttúru.
Þess vegna er yfirleitt ekki hægt að nota upplýsingar, sem varða önnur lönd og/eða annað búfé, til að afla sér þekkingar á þessu sviði. Annars verður myndin skökk og endurspeglar ekki íslenska raunveruleikann.
Til þessa var einungis stopult efni til um íslenskan landbúnað og íslenskt búfé, sem hentar sem kennsluefni í skólum. Á sama tíma vantar undirstöðuþekkingu, sérstaklega hjá börnum sem fá ekki tækifæri til að kynnast sveitalífinu. Við, hópur bænda úr mismunandi landshlutum, vildum breyta því og bjuggum þess vegna til fjölda myndbanda og fylgitexta um flest grundvallaratriði. Hópurinn okkar heitir Áhugahópur um framfaramál í íslenskum landbúnaði og hefur starfað síðan 2023.
Þessi myndbönd eru að öllu leyti unnin af bændum, myndefnið var tekið á íslenskum bóndabæjum og sýnir hversdaginn eins og hann er: Þetta er ekki uppstillt, ekki var tónlist bætt við, en margt er skoðað í rólegheitum. Hvorki auglýsingastofur né markaðsteymi né gervigreindin komu nálægt þessum myndböndum – en margir bændur um landið allt sendu okkur myndir. Myndböndin okkar sýna (íslenska) raunveruleikann – sem er í dag ekki lengur sjálfgefið. (Þess vegna mætti sumt vera „flottara“ út frá tæknilegu sjónarhorni. En það var ekki tilgangurinn; nóg er til af hraðklipptu bling-bling-efni með dramatískri tónlist.)
Að lokum – það er mikilvægt að hafa í huga: „Enginn bóndi, enginn matur!“
Þrír aðilar voru til í að styrkja framtakið okkar:
Matvælaráðuneytið (sem heitir Atvinnuvegaráðuneytið í dag), Menningarsjóður Kaupfélags Skagfirðinga og Markaðssjóðurinn Icelandic lamb.
Markmiðið okkar er að bæta jafnt og þétt fleiri myndböndum við, meðal annars um göngur/fjárleitir og réttir, um garðyrkju og kornrækt, um framleiðslu „grunnafurða“ á borð við skyr, ost, brauð eða hangikjöt og um einfaldar en ljúffengar og 100% íslenskar uppskriftir. En einnig um viðkvæmar grundvallarspurningar, t.d. hvort það sé réttlætanlegt að drepa dýr til manneldis eða hvort kjötframleiðsla sé í samkeppni við (annars konar) mannamat.
Ert þú með óskir um fleiri myndbönd? Eða með spurningar? Ábendingar?
Hafðu samband: Sendu okkur tölvupóst á forvitni [hjá] forvitni [punktur] net.