„Silfur og gull“:
frumrannsókn á eðli og erfðum kolótta og gula litarins í íslenska sauðfjárstofninum, 1. áfangi 2024-26
Litir íslensku sauðkindarinnar eru vel rannsakaðir – nema kolótt og gult, sem eru tvö afbrigði hvíta litarins. Bæði eru sjaldgæf, en vekja athygli, sérstaklega kolótt. Þessar kindur skipta árstíðabundið um lit, en bara á hausnum. Munurinn getur verið það mikill að jafnvel bóndinn sjálfur þekkir kindina sína ekki þegar hún kemur heim á haustin í fyrsta sinn. Þessi rannsókn veitir í fyrsta sinn erfðsafræðilega innsýn í þessa tvo liti, en athugar líka greiningarvandamál (til dæmis: „Er þessi kolótt eða arfhrein grá?“) og ýmislegt fleira. Rannsóknin er ekki búin, en ítarleg áfangaskýrsla finnst hér fyrir neðan. Styrkaðilar: Þróunarsjóður sauðfjárræktar og Erfðanefnd landbúnaðarins.
Ekki síst: Ef þú átt kolóttar kindur eða ættarlínu sem gefur reglulega algul lömb, endilega hafðu samband!
„Í tísku í 1100 ár – íslenskt vaðmál“. Markaðskönnun veturinn 2025/26
Íslenskt vaðmál – sem er hrein sauðfjárafurð – var framleitt hér á landi frá A til Ö frá landnámi, fyrst á hverjum bæ, á 20. öld einnig/aðallega í verksmiðjum. Vaðmál var notað í flestan fatnað, bæði spari-, hversdags- og vinnuföt, og hentaði fullkomlega íslenskum aðstæðum. Vaðmálið nýtti eiginleika íslensku ullarinnar í allri sinni fjölbreytni, hreint þel, hreint tog og einnig ýmsar samkembur – þar sem hinir fjölmörgu sauðalitirnir fengu að njóta sín. En með tilkomu ódýrs innflutts gerviefnis hrundi allur ullariðnaður á milli 1980 og 1990 algjörlega. 2024 ákvað lítill en fjölbreyttur hópur, þar af 3 sauðfjárbændur, að endurvekja íslenskt vaðmál frá grunni – markmið: að nýta íslensku ullina betur, að skapa ný, en „skyld“ atvinnutækifæri fyrir sauðfjárbændur og að bjóða loksins aftur upp á fatnað, sem hentar við íslenskar aðstæður á allan hátt fyrir öll hugsanleg tilefni. (Þetta er hópurinn (í stafrofsröð): Elísabet Steinunn Sörensen Jóhannsdóttir, Hulda Brynjólfsdóttir, Karólína Elísabetardóttir, Kjartan Ágúst Pálsson og Ragnheiður Björk Þórsdóttir.)
Til þess var ómissandi að kanna markaðinn betur. Enn í dag koma mjög mismunandi markhópar til greina sem gætu haft áhuga á íslensku vaðmáli. Þarfir hópanna eru ólíkar og um ólíkar flíkur er að ræða. Það hefur margföld áhrif á hráefnið, garnið og framleiðsluna. Niðurstöður úr könnuninni skipta miklu máli til að ná sem mestum árangri við að endurvekja íslenska vaðmálshefð. Þær voru mjög spennandi og komu að mörgu leyti á óvart – og hægt er að lesa þær hér: